Του Γιώργου Καζολέα, Δικηγόρου
Το Καταστατικό αποτελεί το κανονιστικό πλαίσιο μιας
εταιρείας, καθορίζοντας τις εσωτερικές σχέσεις μεταξύ των μελών και της
διοίκησης. Στο κυπριακό δίκαιο, η ευελιξία προσαρμογής αυτού του εγγράφου είναι
ζωτικής σημασίας, αλλά δεν είναι ανεξέλεγκτη.
Η Διαδικασία Τροποποίησης (Άρθρο 12 του Περί Εταιρειών
Νόμου-Κεφ. 113)
Σύμφωνα με το Άρθρο 12 του περί Εταιρειών Νόμου (Κεφ. 113),
μια εταιρεία μπορεί να τροποποιήσει το καταστατικό της με τη λήψη Ειδικού
Ψηφίσματος, με την επιφύλαξη τήρησης των διατάξεων του Νόμου αυτού και των όρων
που περιέχονται στο ιδρυτικό έγγραφο της Εταιρείας. Η Εταιρεία μπορεί να τροποποιήσει συγκεκριμένο άρθρο ή άρθρα ή
εξολοκλήρου το καταστατικό της.
Για την τροποποίηση, απαιτείται πλειοψηφία τουλάχιστον 75%
των μελών που παρίστανται και ψηφίζουν στη Γενική Συνέλευση και απαιτείται να
έχει δοθεί η προβλεπόμενη ειδοποίηση (συνήθως 21 ημέρες, εκτός αν προβλέπεται
διαφορετικά για ιδιωτικές εταιρείες).
Κατόπιν, η εταιρεία οφείλει να υποβάλει στον Έφορο Εταιρειών
το ειδικό ψήφισμα τροποποίησης καταστατικού εγγράφου εντός δεκαπέντε (15)
ημερών από την ημερομηνία του ψηφίσματος.
Περιορισμοί και το
Τεκμήριο της «Καλή Πίστης»
Παρά τη νομοθετική ευχέρεια, το δικαίωμα τροποποίησης δεν
είναι απόλυτο. Οι περιορισμοί πηγάζουν τόσο από το νόμο όσο και από το
κοινοδίκαιο.
Η προστασία του άρθρου 23 του περί Εταιρειών Νόμου
Το άρθρο 23 του περί Εταιρειών Νόμου θέτει ένα σημαντικό
περιορισμό λειτουργώντας προστατευτικά για τον μέτοχο, ώστε να μην βρεθεί προ
εκπλήξεων.
Ανεξάρτητα από ότι αναφέρεται στο ιδρυτικό έγγραφο ή στο
καταστατικό της εταιρείας, κανένα μέλος της εταιρείας δεν δεσμεύεται από
αλλαγές που γίνονται στο ιδρυτικό έγγραφο ή το καταστατικό μετά την ημερομηνία
που έγινε μέλος, αν η αλλαγή αυτή απαιτεί
-να πάρει ή να εγγραφεί για περισσότερες μετοχές
από όσες κατείχε την ημερομηνία που έγινε η αλλαγή, ή
-με οποιοδήποτε τρόπο αυξάνει την ευθύνη του από
την ημερομηνία εκείνη να συνεισφέρει στο μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας ή
-να καταβάλει χρήματα με άλλο τρόπο στην
εταιρεία.
Στην περίπτωση που το μέλος συμφωνεί γραπτώς είτε πριν ή
μετά από την αλλαγή τότε δεσμεύεται και
η εν λόγω διάταξη δεν εφαρμόζεται.
Σύγκρουση με το Ιδρυτικό Έγγραφο
Το Καταστατικό είναι δευτερεύον έγγραφο σε σχέση με το
Ιδρυτικό Έγγραφο. Αν μια πρόνοια του Καταστατικού συγκρούεται με το Ιδρυτικό
Έγγραφο, υπερισχύει το τελευταίο.
Επιμέρους Περιορισμοί
στις Τροποποιήσεις
Για την αλλαγή ονόματος της Εταιρείας απαιτείται η έγκριση
του Εφόρου Εταιρειών. Η Εταιρεία οφείλει να παραδώσει ειδοποίηση για την αλλαγή
στον καθορισμένο τύπο μέσα σε δεκαπέντε (15) ημέρες από την έγκριση του
σχετικού ψηφίσματος στον Έφορο και ο τελευταίος καταχωρεί στο μητρώο, στη θέση
του προηγούμενου ονόματος το νέο όνομα και εκδίδει πιστοποιητικό σύστασης
αλλαγμένο. (άρθρο 19 του περί Εταιρειών Νόμου)
Σχετική Νομολογία: Το Κριτήριο "Bona Fide"
Το κυπριακό δίκαιο και στο συγκεκριμένο ζήτημα ακολουθεί
πιστά τις αγγλικές νομολογιακές αρχές. Η κλασική υπόθεση είναι η Allen v. Gold Reefs of West Africa
Ltd [1900] στην οποία το Δικαστήριο διατύπωσε την αρχή ότι η τροποποίηση πρέπει
να γίνεται "bona fide for the benefit of the company as a whole" (με
καλή πίστη προς όφελος της εταιρείας ως σύνολο).
Ο όρος "εταιρεία ως σύνολο" δεν αναφέρεται στην
εταιρεία ως νομικό πρόσωπο μόνο, αλλά στο σώμα των μετόχων συνολικά.
Στην υπόθεση Sidebottom v. Kershaw, Leese & Co Ltd
[1920] κρίθηκε έγκυρη η τροποποίηση που επέτρεπε την εξαγορά μετοχών μετόχου
που ανταγωνιζόταν την εταιρεία, καθώς αυτό θεωρήθηκε ότι ήταν προς το συμφέρον
της επιχείρησης.
Στην υπόθεση Greenhalgh v. Arderne Cinemas Ltd [1951] διευκρινίστηκε
ότι μια τροποποίηση δεν είναι άκυρη απλώς και μόνο επειδή βλάπτει έναν
συγκεκριμένο μέτοχο, αρκεί ένας "υποθετικός μέτοχος" να έκρινε ότι η
αλλαγή είναι δίκαιη για την εταιρεία.
Στην Κύπρο, η υπόθεση Cypra Ltd v. Δημοκρατίας και άλλες
συναφείς υποθέσεις επιβεβαιώνουν ότι τα δικαστήρια θα παρέμβουν αν η
τροποποίηση συνιστά καταπίεση της μειοψηφίας των μετόχων.
Τι ισχύει στο Γερμανικό Εταιρικό Δίκαιο
Το γερμανικό δίκαιο (κυρίως μέσω του AktG για τις Α.Ε. και
του GmbHG για τις Ε.Π.Ε.) ακολουθεί μια παρόμοια αλλά πιο τυπολατρική
προσέγγιση.
Όπως και στην Κύπρο απαιτείται επίσης πλειοψηφία 75% του
εκπροσωπούμενου κεφαλαίου (Satzungsänderung).
Αντίθετα με την Κύπρο, στη Γερμανία η απόφαση για
τροποποίηση του καταστατικού πρέπει υποχρεωτικά να επικυρωθεί από συμβολαιογράφο.
Το γερμανικό δίκαιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην
"υποχρέωση πίστης" των μετόχων μεταξύ τους. Μια τροποποίηση που
στοχεύει αποκλειστικά στη βλάβη ενός μετόχου ακυρώνεται ευκολότερα μέσω της
αρχής της πίστης, χωρίς να χρειάζεται να αποδειχθεί "δόλος" με την
αυστηρή έννοια του κοινοδικαίου.
Η τροποποίηση του καταστατικού παράγει έννομα αποτελέσματα
μόνο από τη στιγμή της εγγραφής στο Εμπορικό Μητρώο (Handelsregister), είναι
δηλαδή συστατική και όχι απλώς δηλωτική.
Η τροποποίηση του καταστατικού είναι ένα ισχυρό εργαλείο στα
χέρια της πλειοψηφίας, αλλά ο Νόμος περί Εταιρειών και η κυπριακή νομολογία όπως
αυτή έχει διαμορφωθεί με βασικό θεμέλιο τις αρχές της Αγγλικής Νομολογίας
θέτουν ορισμένους εύλογους περιορισμούς σε ενδεχόμενα φαινόμενα αυθαιρεσίας ή
κατάχρησης.
* Ο Γιώργος Καζολέας είναι Δικηγόρος στους Legal Experts Cyprus (giorgos.kazoleas@gmail.com)
Σχόλια